2019-ci ilin sonlarında Çinin Wuhan şəhərində ortaya çıxan Corona virüs COVİD 19.


Alimlər və həkimlər korona virusu üzərində işlərini davam etdirir. Son dövrlərin ən böyük virus yayılmalarından biri olan korona virusu istisna olmaqla, dünyada yayılan bir çox müxtəlif virus yayılması olmuşdur. Bəs, bu viruslar nədir və dünyaya təsiri nədir?

Çinin Wuhan şəhərində 2019-cu ilin son aylarında görünən corona virusu bütün dünyada yayılmağa davam edir. Dünyadakı elm adamları və həkimlər virusu araşdırmağa davam edərkən, Bill Gates kimi məşhur iş adamları da virus dərmanlarının inkişafına böyük sərmayə qoyur.


COVİD 19

Son dövrlərin ən böyük virus yayılmalarından biri olan korona virusundan əlavə, dünyada bu günə qədər yayılan bir çox böyük virus yayılması olmuşdur. Bəs, bu baş verənlər nə idi və dünyaya necə təsir etdi? Bu günə qədər baş verən ən böyük virus yayılması haqqında danışaq.

1.Antoninus Vəbası

Eramızın 165-180 illəri arasında Roma İmperiyasında meydana gələn epidemiya, dünyada ilk böyük epidemiyalardan biridir və bir gündə 2 min insanın ölümünə səbəb olur. Şərq ekspedisiyasından qayıdan əsgərlər tərəfindən yayılan vəbanın əsl səbəb bilinmir. Bu epidemiya Roma İmperatoru Lucius Verusun ölümünə səbəb oldu. İmperatordan başqa, Romanın ümumi əhalisinin 30% -i öldü.

2.Justinian Vəbası

Eramızın 541-ci ildə ortaya çıxan Justinian vəba, təxminən 25 milyon insanın ölümünə səbəb oldu. Elm adamları epidemiyanın səbəbini Asiya mənşəli hesab edirlər, halbuki tarixçilər bunun Misirdən gəldiyini düşünürlər. Tədqiqat Avrasiya çöllərində aşkar edilmiş 137 nəfərin skeletindən DNT analizinə əsaslanır.Siçanların tüklərində gizlənmiş bir millimetrdən az ‘Zenopsylla’ adlı uçucu bir böcək mədəsində ‘Pasteurella pestie’ bakteriyasını daşıyırdı. Siçanların tükləri arasında sürətlə çoxalan böcək insan bədəninin istənilən nöqtəsinə yayılaraq bakteriyaları tez bir zamanda yayır.
Xəstəlik normal gedişində davam etsə də, zaman keçdikcə öz özünə yox oldu. O dövrün ən sıx yaşadığı şəhərlərdən biri olan Konstantinopol, əhalisinin 40 faizini itirdi. Epidemiya səbəbindən əmək və əsgər itkisi Bizansın zəifləməsinə və həssas olmalarına səbəb oldu. Bu zamanla Avropa tarixinin köklü şəkildə dəyişməsinə səbəb oldu.

3.Qara Vəba

1346-1353-cü illər arasında baş verən Qara vəba epidemiyası səbəbiylə 75-200 milyon insan həyatını itirdi. Bildirilir ki, dəqiq sayı bilinməsə də, Avropa əhalisi epidemiya illəri arasında 30 ilə 60 faiz azalıb. Epidemiya, tanrı və kilsə ilə əlaqəli suallar səbəbindən dində islahatların, habelə həyatda intibahın vacib səbəblərindən biri kimi göstərilir.

4.Amerika Suçiçəyi

XV əsrdə avropalılar yeni dünyanı, Amerikanı kəşf etdilər. Bu kəşf nəticəsində buradakı bakteriya və mikrobları gətirdilər. Nəticədə, Avropanın üçdə birinin ölümünə səbəb olan suçiçəyi Amerika qitəsinin yerli sakinlərinə yoluxdular. Bu hadisə nəticəsində Amerika qitəsindəki yerli əhalinin 90 faizi öldü. 19-cu əsrin əvvəllərinə qədər iki yerli amerikalıdan biri Avropadan gələn xəstəliklər səbəbindən öldü.

5.Cocoliztli Yoluxma

16-cı əsrdə Yeni İspaniya olaraq bilinən və indi Meksikada eyni dövrdə bir neçə fərqli xəstəliyin ortaya çıxması ilə meydana gələn epidemik fəlakət kokolitzli prefekturaları adlanır. Bu gün edilən araşdırmalara görə, Salmonella bakteriyasının səbəb olduğu düşünülən infeksiyalar 1520 ilə 1576 arasında təxminən 15 milyon insanın ölümünə səbəb oldu.

6.Kolera virusu

Bu günə qədər yeddi fərqli kolera xəstəliyi olsa da, ən ölümcül infeksiya üçüncü idi. 1852 ilə 1860 arasında yaranan üçüncü qəzaya içməli suyun çirklənməsi səbəb oldu. Uzun müddət Hindistanda insanlar nəcis və tullantıları içməli su mənbələrinə tökmək nəticəsində ortaya çıxdı.
Dünyanın ən çirkli çaylarından olan Ganj çayı, 2011-ci ildə edilən bir araşdırmaya görə, 100 mililitrdə 1,1 milyard nəcisli bakteriya ehtiva edir. Beləliklə, bu nisbət istifadə edə biləcəyimiz ən pis suyun 500 min qatını təşkil edir. Hindullar bu çayı müqəddəs hesab etdikləri üçün burada daim yuyunaraq xəstəliyə yoluxurlar.
19-cu əsrin böyük epidemiyasında, Hindistandan Əfqanıstana, sonra Rusiya, Avropa, Afrikaya və nəhayət Amerikaya yayıldı. Qeydlərə görə, bu təkcə Rusiyada 1 milyon insanın ölümünə səbəb oldu.
Yoluxmuş hər beş nəfərdən birində ağır ishal baş verir. Müalicə olunmasa, bu insanların yarısı ölür. Üçüncü püskürmə ilə həkimlər vəbanın səbəbini tapdı və insanları maarifləndirdi.

7.Üçüncü Vəba Epidemiyası

1855 ilə 1859 arasında Çində başlayan və bütün dünyaya yayılan epidemiya yalnız Çin və Hindistanda 12 milyon insanın ölümünə səbəb oldu. Justinian vəba və Qara Vəbadan sonra gələn üçüncü vəba olduğuna görə Üçüncü vəba adlandırıldı.

8.Tifus Xəstəliyi

1914-1918-ci illər arasında Birinci Dünya Müharibəsi dövründə Tifüs epidemiyası, Tifus bakteriyasını daşıyan bitlər səbəbiylə Avropaya və Asiyada 25 milyon insana keçdi. Sovet İttifaqı ölkələrində epidemiya səbəbindən 3 milyona yaxın insan öldü.

9.İspan Qripi

Birinci Dünya Müharibəsindən sonrakı illərdə 500 milyon insana yayılan İspan Qripi, dünyada H1N1 qrip virusu səbəbiylə yüksək qızdırma 50-100 milyon insanın ölümünə səbəb oldu. Bu rəqəm birinci və ikinci dünya müharibələrində ölənlərin sayından dəfələrlə çoxdur. 18 Virusun ən pis tərəfi, yoluxmuş şəxsin immunitet sisteminin nə qədər güclü olacağı, qızdırmanın bir o qədər yüksək olması idi. Bu, tarixin ən böyük yayılma hadisələrindən biri kimi qeyd edildi.

10.Asiya qripi

Çində 1957-ci ildə başlayan İnfluenza-4 virusu, ördəklərdə mutasiyalara səbəb olub və insanlara yoluxub. Təxminən 4 milyon insanın həyatını bitirən virus tapılan bir peyvənd sayəsində dayandırıldı. Bir ildə 40 milyon insana bu peyvənd vuruldu.

11.HİV (QİÇS)

Meymunlardan insanlara XX əsrin ortalarında keçdiyi görünən HİV-in ilk nümunəsi 1959-cu ildə Konqoda ortaya çıxdı, diaqnozu və adı 1980-ci illərdə edildi. Son 30 ildə 36 milyon insanın ölümünə səbəb olan HİV üçün təyin olunan müalicə hələ tapılmadı. Yalnız ehtiyat tədbirləri alına bilir və xəstəliyə tutulduqdan sonra bir ömür boyu dərman istifadə etmək lazım gəlir.

12.Corona virüsü COVİD-19

2019-cu ilin axırlarında ortaya çıxan virus ilk dəfə Çinin Wuhan şəhərində görülüb. Təxminən 4 ay ərzində bütün dünyaya yayılan virusa yoluxanların sayı hazırda 2 miliyondan çoxdur. Ölənlərin sayı isə 145 mini ötüb və 547 mindən çox insan sağlamlığına qovuşub.

Nə düşünürsünüz ?
Like
Love
Haha
Wow
Sad
Angry

2 ŞƏRHLƏR

BİR RƏY BİLDİRİN

Please enter your comment!
Please enter your name here